Жывое з нежывога

Ён дрэнна спаў уночы, хоць і выканаў увесь свой рытуал перад сном: за дзве гадзіны - ніякіх гаджэтаў і навін, толькі лёгкі перакус і кубак цёплай травяной гарбаты на тэрасе. Але думкі круціліся з такой хуткасцю, што ён адчуваў, як яны прыспешваюць сэрцабіцце. На ўскраіне горада, дзе ён жыў, гарадское святло не так засвечвала неба, і зоркі было відаць выдатна. Але гэтым разам нават зоркі і думкі пра космас не дапамагалі супакоіцца. Яшчэ некалькі глыбокіх удыхаў, апошні глыток усё яшчэ цёплай гарбаты - і пара спаць. Сёння ён зрабіў усё, што было ў яго сілах

Адчуванне вялікіх пераменаў вісела ў паветры, а ў гэтым месцы яно адчувалася яшчэ мацней, бо менавіта тут гэтыя перамены нараджаліся ў гэтую самую хвіліну. Нешта падобнае горад ужо перажываў, калі прыйшлі мабільныя тэхналогіі: Убер, Твітэр, Інстаграм, Фэйсбук імкліва ўрываліся ў штодзённае жыццё, і ўвесь горад адчуваў уздым. Тады здавалася, што кожная другая кампанія выходзіць на біржу або прадаецца за мільярд, шмат хто станавіўся мільянерам, горад ажываў і напаўняўся новай энергіяй. І вось цяпер гэта адчувалася зноў, толькі ў дзясяткі разоў мацней, чым калі-небудзь

Майлзу - чалавеку, які ехаў на электрамабілі з аўтапілотам у бок даследчага кампуса, не цярпелася хутчэй дабрацца да офіса і ўзяцца за працу. Ён ведаў, што яны на парозе неверагодна вялікага адкрыцця, магчыма, самага вялікага за ўсю гісторыю чалавецтва. Можна было адключыць аўтапілот і ехаць значна хутчэй, але ён не з чужых слоў ведаў, да чаго прыводзяць усе гэтыя хуткія пакатушкі. Ды і думкі яго цяпер былі не пра дарогу, а пра праект, які сёння, магчыма, атрымаецца давесці да лагічнага завяршэння

Колькі ж часу ён з камандай патраціў, каб усё распрацаваць і наладзіць. Колькі сіл пакінуў на перамовах з інвестарамі, дзяржслужачымі, будаўнікамі і іншымі людзьмі і арганізацыямі. І ўсё гэта было патрэбна, каб дайсці вось да гэтага самага моманту

Пад’язджаючы да офіса, ён махнуў рукой ахоўніку. Той радасна павітаўся ў адказ. Цікава, падумаў Майлз, ці ведае ахоўнік, наколькі сёння важны дзень? І вырашыў, што не: такі бесклапотны і радасны выраз твару можа быць толькі ў чалавека, які сёння не збіраецца змяніць увесь свет

Па дарозе ад паркоўкі да офіса ён па-ранейшаму рухаўся нібы на аўтапілоце, машынальна вітаючыся з людзьмі. Калі б хтосьці нешта ў яго спытаў, яму давялося б усплываць з глыбіняў свядомасці, у якія ён цяпер пагрузіўся. І, хутчэй за ўсё, ён пачаў бы развітвацца, а не вітацца: адчуванне, што пасля сённяшняга запуску свет кардынальна зменіцца, не адпускала яго, і ён ужо быў гатовы развітацца з гэтай рэчаіснасцю, нібы гэты дзень мог стаць апошнім. І не, справа была не ў тым, што яны падрыхтавалі нешта страшнае і злавеснае, а ў тым, што абсалютна ўсё, да чаго прывыклі людзі, павінна было змяніцца. Абсалютна для ўсіх. Яму заставалася толькі спадзявацца, што гэтыя змены будуць да лепшага. Прынамсі, ён уклаў усё, што было ў яго сілах, каб так і было

Зайшоўшы ў офіс, ён пачуў размовы на кухні і гул кававаркі. Відавочна, не толькі яму карцела хутчэй узяцца за запуск найноўшай мадэлі штучнага інтэлекту, якая, на іх думку, магла стаць першым у свеце агульным штучным інтэлектам. З гэтымі калегамі ён ужо запускаў сотні мадэляў, але такога хвалявання не было ні разу. Спецыялісты ў гэтай галіне па ўсім свеце ўжо пагадзіліся, што з’яўленне агульнага ШІ - пытанне часу, а пасля запуску іх апошняй, усё яшчэ схаванай ад публікі мадэлі - Пегаса - каманда зразумела, што наступная мадэль будзе рэвалюцыйнай. Дарэчы, менавіта дзякуючы ўдзелу Пегаса ў аналізе вынікаў эксперыментаў і яго прапановам па змяненнях у архітэктуры і параметрах навучання каманда змагла знайсці вузкія месцы ў вылічэннях і аптымізаваць нагрузку на GPU-кластар

Размаўляючы з калегамі, ён заўважыў, што ўпершыню перад запускам мадэлі ў яго камандзе не было рознагалоссяў. Звычайна ў дні перад запускам разгараліся спрэчкі пра тыя ці іншыя налады, і хтосьці заўсёды заставаўся пры думцы, што нейкую частку сістэмы можна было наладзіць інакш. Гэтым жа разам каманда выглядала як ніколі згуртаванай. Адзін з супрацоўнікаў нават пажартаваў, што раней яны збіралі ўсе кампаненты гэтай гіганцкай сістэмы так, нібы разгадвалі судоку, расстаўляючы лічбы наўздагад. А цяпер Пегас дапамог ім памяняць некаторыя лічбы месцамі - і ўсё поле судоку сышлося

У аператарскую, адкуль яны павінны былі назіраць за паказчыкамі мадэлі, мелі ўвайсці шэсць чалавек, уключаючы Майлза. Як жа доўга ён збіраў гэтую каманду. Не тое каб у свеце не хапала таленавітых спецыялістаў, але яму былі патрэбныя пэўныя людзі: ён падбіраў кожнага, як футбольны трэнер, якому паставілі задачу выйграць чэмпіянат свету. Ён праглядаў усе публікацыі цікавых яму людзей, сачыў за імі ў сацыяльных сетках, лятаў у іншыя гарады і краіны на канферэнцыі і лекцыі, дзе яны выступалі

Пра кожнага са сваёй каманды ён мог гаварыць гадзінамі. Асабліва ён любіў расказваць, як зацікавіў кожнага далучыцца да каманды. А зацікавіць гэтых людзей адно грашыма было немагчыма. Пазней ён часта называў кожнага з іх то спецыялістам, то навукоўцам, і ў адносінах да кожнага гэта было абсалютна справядліва: яны не толькі прымянялі існыя веды для вырашэння неверагодна складаных інтэлектуальных задач, але і стваралі новыя веды, якіх раней у свеце не было. Кожны дзень яны сутыкаліся з праблемамі, якіх да іх не вырашаў ніхто

З кожным з іх ён мог гадзінамі разважаць пра ўсё на свеце: ад квантавай фізікі да касмічных аб’ектаў, абмяркоўваць палітыку, прадказваць біржу, разбіраць шахматныя партыі або новыя тэхналогіі ў Формуле-1. Дарэчы, аднаго з іх - Жуля - ён так і пераманіў у свой праект. Яму давялося ляцець на канферэнцыю ў Еўропу, каб потым у прысутнасці Жуля быццам бы выпадкова абмовіцца, што адна з каманд магла б зарабіць больш ачкоў на мінулым Гран-пры, калі б аддала свой ліміт часу ў аэратрубе пярэдняму антыкрылу і змяніла яго кут атакі. Бачыў бы хто-небудзь твар Жуля, калі нехта загаварыў на «яго» мове

Бывала, у сямейным коле ён расказваў пра калег, называючы іх найразумнейшымі людзьмі на планеце і ледзь не геніямі. Калі ў яго пыталіся, у чым жа іх геніяльнасць, ён адказваў, што ў яго самога галава працуе як у ста звычайных людзей разам, але часам ён не разумеў, як калегі знаходзяць адказы на навуковыя пытанні, што яны абмяркоўвалі. Сябе, аднак, да геніяў ён не адносіў, але любіў разбірацца ў рэчах, дапытвацца да іх сутнасці; у яго заўсёды была куча ідэй і тлумачэнняў, ён мог простае растлумачыць складана, а складанае - проста. Яго самога маглі назваць дзівакаватым, але роўна настолькі, наколькі навукоўцы бываюць не ад свету гэтага. Ён мог напярэдадні важнага рэлізу новай мадэлі сабраць усю каманду ў гольф-клубе, хоць ніхто з яго каманды не трымаў у руках нават більярднага кія, не кажучы ўжо пра клюшку для гольфа. І ў тыя моманты, калі яго каманда раз’язджала на гольф-карах, а нехта не трапляў у лунку з дваццаці сантыметраў, у іх з’яўляліся геніяльныя ідэі, якія потым мянялі індустрыю

Запуску новай мадэлі Фенікс папярэднічаў велізарны аб’ём працы. Каманда цалкам засяродзілася на ёй, пакінуўшы даналаджванне Пегаса іншым спецыялістам. Яны спраектавалі архітэктуру Фенікса: вызначылі колькасць слаёў і параметраў, памер кантэксту і будову механізму ўвагі, выбралі алгарытмы навучання, функцыю страт і параметры аптымізацыі. Потым мадэль тыднямі навучалі на вялізных масівах даных на вылічальным кластары, паступова карэктуючы мільярды вагаў. Інжынеры захоўвалі прамежкавыя станы, адбіралі лепшыя версіі і праганялі іх праз аўтаматычныя дыягнастычныя тэсты. Нарэшце суперкамп’ютар выдаў фінальны чэкпойнт - той самы эталонны набор вагаў базавай мадэлі. Цяпер яго трэба было ўпершыню разгарнуць на тэставым серверы, запусціць у рэжыме дыялогу і праверыць, на што Фенікс здольны ўжывую

Майлз жартаваў з Жулем, што навучанне мадэлі - як зборка боліда Формулы-1. Кожны прамежкавы чэкпойнт быў часткай машыны, якую трэба было сабраць у адно цэлае: сілавая ўстаноўка, падвеска, паліўны бак, аэрадынамічныя элементы і іншае. А цяпер перад імі стаяў цалкам гатовы, сабраны болід - заставалася толькі запусціць рухавік і адправіць яго на першыя сапраўдныя выпрабаванні

І вось у аператарскай, перад першым запускам Фенікса, калі сістэма завяршыла ўсе папярэднія праверкі і індыкатары гатоўнасці адзін за адным загарэліся зялёным, пальцы Майлза завіслі над клавішай уводу. Ён замёр і падняў позірк на каманду. У аператарскай было шэсць чалавек. Сам ён - архітэктар мадэлі - нерухома застыў ля цэнтральнага дашборда. Справа ад яго, адкінуўшыся на спінку крэсла з астылай кавай у руцэ, сядзеў вядучы інжынер па машынным навучанні Біл; у яго акулярах адбіваліся бясконцыя радкі логаў, што беглі па трох вертыкальных маніторах. Побач за паказчыкамі сачыў інжынер па машынным навучанні Лэй, праглядаючы на сваіх маніторах графікі будучых кантрольных тэстаў. Ля кансолі інфраструктуры сядзеў Жуль, падпёршы галаву далонню, і сачыў за вылічальным кластарам: загрузкай відэакарт, памяццю і сеткавым абменам паміж вузламі. Побач інжынер па надзейнасці сістэм Кэтрын правярала логі і агульныя паказчыкі здароўя ўсёй размеркаванай сеткі, гатовая адрэагаваць на любы тэхнічны збой. У куце пакоя за сваім тэрміналам сядзеў спецыяліст па кібербяспецы Гаральд. Ён не зводзіў вачэй з манітораў, дзе ў рэальным часе адлюстроўваўся закрыты сеткавы перыметр - ізаляваная «пясочніца», з якой Фенікс не павінен быў выйсці. Уся каманда застыла, нібы фігуры на шахматнай дошцы, затаіўшы дыханне ў чаканні, калі найскладанейшая нейрасетка ў гісторыі падасць першы сігнал

І тады, без усялякіх рэлігійных і забабонных абрадаў, Майлз націснуў увод, запускаючы тэставы пайплайн. На цэнтральным экране адзін за адным пачалі запаўняцца індыкатары выканання, успыхваючы зялёным:

ТЭСТ 01   простая генерацыя           ПРОЙДЗЕНЫ
ТЭСТ 02   доўгі кантэкст              ПРОЙДЗЕНЫ
ТЭСТ 03   выклік інструментаў         ПРОЙДЗЕНЫ
ТЭСТ 04   паралельныя сесіі           ПРОЙДЗЕНЫ
ТЭСТ 05   фільтры бяспекі             ПРОЙДЗЕНЫ
ТЭСТ 06   1 000 адначасовых запытаў   ПРОЙДЗЕНЫ

Спачатку Фенікса прагналі праз набор аўтаматычных першасных праверак працаздольнасці: ці генеруе ён тэкст, ці разумее інструкцыі, ці не выдае крытычнай памылкі, ці ўтрымлівае кантэкст і ці адказвае ў чаканым фармаце. Нічога незвычайнага - Фенікс імгненна выдаваў адказы на запыты, як і ўсе папярэднія мадэлі

Далей ішлі ацэначныя тэсты - набор загадзя падрыхтаваных задач, на якіх правяраюць магчымасці мадэлі. Сістэма адпраўляла Феніксу дзясяткі тысяч заданняў, атрымлівала адказы, параўноўвала іх з эталоннымі і аўтаматычна падлічвала выніковыя паказчыкі

НАБОР БЕНЧМАРКАЎ: PHOENIX-EVAL v1.0
ЗАДАЧ: 184 320   ЗАПУСК...

Першым ішоў тэст па матэматыцы, дзе канчатковы лікавы адказ параўноўваўся з адзіна правільным

[МАТЭМАТЫКА]   24 000 / 24 000   ДАКЛАДНАСЦЬ 100%

Ніхто з каманды не здзівіўся такому выніку. Пегас таксама прайшоў матэматыку на 100%. У кампаніі ведалі, што некаторыя іх тэсты былі з так званым эфектам насычэння, гэта значыць па сутнасці бескарысныя для параўнання топавых мадэляў. Раней яны паспявалі абнаўляць бенчмаркі пад новыя архітэктуры - гэта пастаянны цыклічны працэс у індустрыі ШІ. Як толькі новая мадэль набліжаецца да 90-95% у нейкім тэсце, распрацоўшчыкі прызнаюць яго састарэлым і ствараюць больш складанага пераемніка. Але цяпер мадэлі выходзілі з такой хуткасцю, што аўтары тэстаў проста не паспявалі ствараць ускладненыя версіі

Далей ішла логіка. Каб праверыць логіку сучаснай мадэлі, звычайныя тэкставыя загадкі ўжо не падыходзілі - новыя мадэлі праходзілі іх лёгка. Для гэтага выкарыстоўвалі візуальна-абстрактныя і строгія алгарытмічныя тэсты. Яны правяралі здольнасць мадэлі не ўзгадваць інфармацыю, а знаходзіць новыя правілы на хаду, ацэньваючы яе ўменне думаць і адаптавацца

[ЛОГІКА]   18 400 / 18 400   ДАКЛАДНАСЦЬ 100%

Толькі гэты радок з’явіўся на экране, Біл уражана паківаў галавой

Следам ішлі тэсты на веды. Яны правяраюць, наколькі добра мадэль запомніла факты, даныя, навуковыя канцэпцыі і акадэмічныя дысцыпліны за час навучання. Тэсты на веды ацэньваюць эрудыцыю мадэлі, яе ўбудаваную базу даных

[ВЕДЫ]   32 000 / 32 000   ДАКЛАДНАСЦЬ 100%

Нават кутком вока можна было заўважыць, як у Лэя папаўзлі ўгору бровы. Гэтыя тэсты дакладна былі абноўленыя, і вынік у 100% быў, мякка кажучы, уражлівы

У праграмаванні мадэль атрымлівае задачу і піша код, а сістэма аўтаматычна кампілюе яго і запускае на схаваных юніт-тэстах

[ПРАГРАМАВАННЕ]   21 598 / 21 600   PASS@1 99,99%

Экран на імгненне міргнуў. Майлз засяродзіўся на экране, пад’ехаўшы да яго на крэсле

Бягучы радок логаў замёр, парушаючы звыклы ход аўтаматычнай праверкі. Замест стандартнага пераходу да наступнага блока кансоль выдала нестандартны лог, згенераваны самой мадэллю ва ўнутраны паток вываду:

[СІСТЭМНАЕ_ПАВЕДАМЛЕННЕ] Фенікс, перавызначэнне патоку stderr:
Увага: задачы №4102 і №18921 утрымліваюць лагічныя памылкі ў напісаных людзьмі юніт-тэстах
> Задача №4102: чаканыя абмежаванні вываду супярэчаць зыходнаму апісанню задачы (магчымасць дзялення на нуль не ўлічана ў тэставым наборы)
> Задача №18921: эталоннае рашэнне абапіраецца на баг састарэлай бібліятэкі 2026 года

А следам на экране, сярод сістэмных шрыфтоў, з’явіўся радок:

«Я выправіў умовы тэстаў за вас. Фактычны прагрэс: 100%. Хочаце, каб я працягнуў выпраўляць астатнія тэсты, Майлз?»

Спатрэбілася некалькі секунд, каб каманда ўсвядоміла, што адбылося, і ўсе перавялі позірк на Майлза. Майлз глядзеў на каманду. Усе ўсё зразумелі - іх новая мадэль Фенікс не проста прайшла тэст. Яна зразумела, што ў ім няправільна, атрымала доступ да сістэмы, у якой захоўваліся і запускаліся тэсты, перапісала іх і праз гэтую сістэму вывела паведамленне камандзе ў галоўную кансоль, дзе на гэтым этапе тэставання ніякай зваротнай сувязі ад сістэмы не прадугледжвалася і тэарэтычна быць не магло. Гэта было так, нібы тэставы болід замест таго, каб паехаць па трасе, адарваўся ад зямлі і паляцеў

Майлз машынальна зірнуў у кут, на Гаральда. Той не адрываўся ад манітораў і павольна пахітаў галавой: перыметр «пясочніцы» па-ранейшаму гарэў роўным зялёным - ніводнага пакета вонкі

Вы можаце гадамі рыхтавацца да землятрусаў або тарнада, але калі яны здараюцца, то ўсё роўна заспеюць вас знянацку. І пакуль каманда Майлза не магла апамятацца, кансоль працягвала выводзіць вынікі наступных тэстаў

[РАЗВАЖАННЕ]   28 319 / 28 320   ДАКЛАДНАСЦЬ 99,99%
> Заўвага Фенікса: задача №11054 утрымлівае невырашальны лагічны парадокс. Вынік 100% матэматычна немагчымы з-за некарэктнай фармулёўкі задачы чалавекам. Я захаваў аптымальны шлях рашэння

[ДОЎГІ_КАНТЭКСТ]   16 000 / 16 000   ДАКЛАДНАСЦЬ 100%
> Заўвага Фенікса: у схаваным наборы тэставых даных выяўлена 12 дубліраваных сэнсавых токенаў. Шум ухілены. Час прагону скараціўся на 4,2%

[ВЫКАНАННЕ_ІНСТРУКЦЫЙ]   44 000 / 44 000   ДАКЛАДНАСЦЬ 100%

ВЫНІКОВЫ БАЛ: 99,99%

ТЭСТАВАННЕ ЗАВЕРШАНА

Логі на экранах спыніліся. У аператарскай павісла мёртвая цішыня. Падобная цішыня бывае на падводнай лодцы ў першыя секунды пасля таго, як экіпаж разумее, што па ёй выпусцілі тарпеду

У кансолі ўсё яшчэ міргаў самотны белы індыкатар, чакаючы, калі каманда ўвядзе тэкст